جمعه ٣١ شهريور ١٣٩٦ - 

1 2
 
منو اصلی
صفحه اصلي > کانسر  

سرطان یا کانسر چيست؟

سرطان یا چنگار یا کانسر يك بيماري نيست بلكه نوعي از بيماريست که در آن سلول های غیر طبیعی به صورت کنترل نشده تکثیر یافته و می توانند بافت های مجاور را درگیر کنند. بيش از ۲۰۰ نوع متفاوت از بيماري سرطان وجود دارد كه هر كدام به شيوه هاي خاص ايجاد مي شوند. چيزي كه در همه ی آن ها مشترك است اين است كه همه آن ها به روشي مشابه شروع مي شوند، با تغيير در ساختار طبيعي يك سلول. سلول های سرطانی همچنین می توانند از طریق جریان خون یا لنف به سایر نقاط بدن گسترش یابند.

** نکته :کانسر یا کنسر همان سرطان است که تلفظ انگلیسی این واژه است(Cancer). سرطان واژه ی عربی است و در ایران جدیدا واژه ی چنگار برای این کلمه پیشنهاد شده است.

 

جسم انسان از میلیون ها سلول تشکیل شده است که در کنار هم، بافت هایی مانند ماهیچه ها، استخوان و پوست را می سازند که هر کدام یک عملکرد واحد دارند. سلول ها به طور طبیعی، با دو تا شدن به طریق منظم و کنترل شده تکثیر می کنند و منجر به رشد و ترمیم بافت های بدن می شوند.

بعضی اوقات تقسیم سلول ها، بدون کنترل و به صورت غیر عادی انجام می شود. رشد غیر عادی و بیش از حد سلول های بافت، تومور نامیده می شود که می تواند خوش خیم و یا بدخیم باشد.

تقسيم سلول هاي غير طبيعي تحت كنترل نيستند و معلوم نيست كه چه زماني متوقف مي شود، يك دسته از سلول هاي غير طبيعي يك تومور ناميده مي شود. همه تومورها سرطان نيستند. دو نوع تومور وجود دارد: خوش خيم و بد خيم.

تومورهای خوش خیم معمولا محدود به قسمت کوچکی از بدن است و اغلب به آهستگی رشد می کند. این تومورها بسته به اندازه و محلشان، مشکلاتی به وجود می آورند که با درمان تومور که غالبا جراحی می باشد، معمولاً بیمار مشکل دیگری نخواهد داشت.

سرطان یا تومورهای بدخیم نیز در یک فضای محدود شروع می شوند، امّا می توانند به بافت ها و ارگان های مجاور گسترش یابند. سلول های سرطانی ممکن است با جریان خون و یا سیستم لنفاتیک به مناطق دورتری در بدن منتقل شوند. تاکنون بیش از ۲۰۰ نوع سرطان شناسایی شده است.

 

انواع سرطان ها:

  1. کارسینوم: شامل سرطان هایی می شود که سازنده ی پوست (مثل سرطان پوست) یا پوشاننده ی لایه ی داخلی اعضا (مثل سرطان ریه) و یا سازنده ی غدد (مثل سرطان پستان) هستند.
  2. سارکوم: این دسته سرطان هایی هستند که از بافت همبند مثل غضروف، استخوان و ماهیچه منشا می گیرند.
  3. لوسمی و لنفوم ها: شامل سرطان هایی است که از سلول های تشکیل دهنده ی خون و سلول های ایمنی منشا می گیرد.

 

تومورهاي خوش خيم سرطان نيستند. تومورهاي بد خيم همان سرطان ها هستند و مي توانند به قسمت هاي مجاور بدن حمله كنند و مانع فعاليت سلول هاي سالم آن منطقه شوند. در عين حال سلول هاي تومورهاي بدخيم مي توانند گسترش يافته و به نقاط ديگر بدن دست اندازي كنند و در مكاني دور از محل اوليه تجمعاتي از سلول هاي غير طبيعي را ايجاد كنند. اين مرحله را متاستاز مي نامند.

 

معرفی مشکل سرطان (اپیدمیولوژی یا همه گیرشناسی سرطان):

در سال ۲۰۰۵، در دنيا ۷٫۵ ميليون نفر جان خود را به دليل ابتلا به سرطان از دست داده اند. در سال ۲۰۲۰، ۱۶ ميليون نفر به سرطان مبتلا مي شوند و در همين زمان، سالانه ۱۰ ميليون نفر به خاطر اين بيماري مي ميرند. در ۱۰ سال آينده در صورتي كه اقدامي صورت نگيرد ۸۵ ميليون نفر بدليل سرطان خواهند مرد. بيش از ۷۰% موارد مرگ و مير ناشي از سرطان در كشورهاي داراي درآمد پايين يا متوسط است. اما مشكل واقعي سرطان بيشتر از اين اعداد است. چرا كه يك سوم بيماران دچار افسردگي و اضطراب در حد باليني هستند و همچنين به دليل از دست رفتن درآمد و لزوم تامين مخارج درمان، آسيب شديدي به عملكرد اقتصادي خانواده وارد مي شود.

با اين حال، از سرطان مي توان رهايي جست، زيرا بيش از ۴۰% موارد سرطان قابل پيشگيري هستند و یک سوم ديگر بيماران در صورت تشخيص به موقع قابل درمان قطعي مي باشند. در بقيه ی بيماران نيز كه غير قابل درمان هستند، انجام درمان هاي حمايتي به بهبود كيفيت زندگي بيماران كمك اساسي خواهد نمود. هم اکنون سرطان در کشورهای توسعه یافته دومین علت مرگ و میر و در کشورهای در حال توسعه سومین علت مرگ و میر می باشد (اولین علت، بیماری های قلب و عروق و سومین علت حوادث و سوانح جاده ای است)

در آخرين آمار در كشور ما، سرطان بعد از گروه بيماري هاي دستگاه گردش خون و سوانح رانندگی به عنوان سومين علت مرگ مطرح گرديده است. در هر سال در كشور حدود ۱۰۰ هزار مورد جديد سرطان بروز مي نمايد. تفاوت بازري در نحوه ی بروز سرطان و ميزان آن در مناطق مختلف جغرافيايي كشور مشاهده شده است.

در برنامه ريزي ملي مبارزه با سرطان، تحقيقات سرطان داراي نقش اساسي و محوري است. با توجه به هزينه ی زياد درمان سرطان در مراحل پيشرفته ی بيماري، سرمايه گذاري در امر تحقيقات سرطان از نظر اقتصادي نيز مقرون به صرفه است.

انواع سرطان در بافت های مختلف بدن

سرطان آندومتر : سرطانی است که در بافت پوشش رحم (اندام کوچک، توخالی و گلابی شکل در حفره لگن خانم‌ها که جنین در آن رشد می‌کند) بروز می‌کند. بیش‌تر سرطان‌های آندومتر آدنوکارسینوم هستند، یعنی در سلول‌هایی به‌وجود می‌آیند که مخاط و مایعات دیگر را مي‌سازند و آزاد می کنند.

 

سرطان پستان : سرطانی که در بافت پستان شامل مجاری (لوله‌هایی که شیر را به نوک پستان منتقل می‌کند) و لوبول‌ها (غدد تولیدکننده ی شیر) ایجاد می‌شود. این سرطان هم در زنان و هم در مردان ایجاد می‌شود و با این حال سرطان پستان در مردان نادر است.

 

سرطان مثانه : سرطانی که در بافت مثانه (عضو نگهدارنده ی ادرار) ایجاد می‌شود. بیشتر موارد سرطان مثانه از نوع کارسینوم سلول بینابینی است. این سرطان از سلول‌های لایه داخلی پوشاننده مثانه ایجاد می‌شود. سایر انواع شامل کارسینوم سلول سنگفرشی (سلول‌های باریک و پهن) و آدنوکارسینوم (سرطان سلول‌های تولیدکننده ی موکوس و سایر ترشحات) است. کارسینوم سلول سنگفرشی و آدنوکارسینوم در لایه ی داخلی پوشاننده مثانه و به ‌علت التهاب و تحریم مزمن ایجاد می‌شوند.

 

سرطان کولون : سرطانی که در بافت کولون(روده ی بزرگ) ایجاد می‌شود. بیشتر انواع سرطان کولون آدنوکارسینوم (سرطان سلول‌های تولید کننده ی موکوس و سایر ترشحات) است.

 

سرطان رحم : سرطانی که در بافت پوشاننده ی رحم (عضو کوچک، توخالی و گلابی شکل در لگن زنان که جنین در آن رشد می‌کند) ایجاد می‌شود. بیشتر سرطان‌های رحم از نوع آدنوکارسینوم (سرطان سلول‌های تولیدکننده ی موکوس و سایر ترشحات) است.

 

سرطان کلیه : سرطانی که در بافت کلیه ایجاد می‌شود. سرطان کلیه شامل کارسینوم سلول کلیوی (سرطانی که در لایه ی پوشاننده ی لوله‌های بسیار کوچک کلیه که خون را تصفیه و مواد زائد را خارج می‌کند به‌وجود می‌آید) و کارسینوم لگنچه ی کلیه (سرطان ایجاد شده در قسمت مرکزی کلیه، جایی که ادرار جمع‌آوری می‌شود) است. سرطان کلیه همچنین شامل تومور ویلمز(نوعی از سرطان کلیه که معمولاً در کودکان زیر ۵ سال ایجاد می‌شود) می‌باشد.

 

سرطان ریه : سرطانی که در بافت ریه و معمولاً سلول‌های پوشاننده ی مجاری هوایی ایجاد می‌شود. دو نوع عمده سرطان ریه شامل سرطان ریه ی سلول کوچک و سرطان ریه ی غیر سلول کوچک است. این انواع سرطان ریه براساس نمای ظاهری سلول‌ها زیر میکروسکوپ طبقه‌بندی می‌شوند.

 

سرطان ملانوما : ملانوما نوعی از سرطان است که در ملانوسیت‌ها به‌وجود می‌آید. ( سلول‌های سازنده ی پیگمان ملانین). این سرطان می‌تواند در پوست ایجاد شود، ولی همچنین می‌تواند در سایر بافت‌های حاوی پیگمان مانند چشم و روده‌ها نیز به‌وجود آید.

 

سرطان لنفوم غیر هوچکین : نوعی سرطان که در لنفوسیت‌ها(سلول‌های سفید خون) ایجاد می‌شود. لفنوم غیرهوچکین در هر سنی می‌تواند بروز کرده و علایم آن به‌صورت بزرگی غدد لنفاوی، تب و کاهش وزن است. لنفوم غیر هوچکین انواع مختلفی دارد. این بیماری به انواع مهاجم (با رشد سریع) و انواع با رشد آهسته تقسیم‌بندی شده و منشأ آن می‌تواند از سلول‌های Bیا سلول‌های Tباشد. لفنوم غیرهوچکین سلول Bشامل لنفوم بورکیت، لوسمی لنفوسیتی مزمن، لنفوم سلول Bبزرگ منتشر، لنفوم فولیکولر، لنفوم سلول بزرگ ایمونوبلاستیک، لنفوم پیش‌ساز سلول Bو لنفوم سلول مانتل است. لنفوم غیرهوچکین سلول T شامل مایکوزیس فونگوئیدس، لنفوم سلول بزرگ آناپلاستیک و لنفوم پیش‌ساز سلول Tاست. لنفومی که بعد از پیوند مغز استخوان یا سلول‌های بنیادی ایجاد می‌شود معمولاً از نوع سلول B‌است. پیش‌آگهی و درمان به نوع بیماری و مرحله ی آن بستگی دارد.

 

سرطان پروستات : سرطانی که در بافت پروستات (غده‌ای در دستگاه تناسلی مرد، زیر مثانه و جلوی رکتوم) ایجاد می‌شود. سرطان پروستات معمولاً بیماری مردان مسن است.

سرطان تیروئید : سرطانی که در بافت غده ی تیروئید (عضوی در قاعده ی گردن که تولید هورمون جهت کنترل ضربان قلب، فشار خون، درجه ی حرارت بدن و وزن می‌کند) ایجاد می‌شود. چهار نوع شایع سرطان تیروئید شامل سرطان پاپیلاری، فولیکولر، مدولاری و آناپلاستیک است. این انواع براساس نمای ظاهری سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ طبقه‌بندی می‌شوند.

 

سرطان لنفوم هوچکین : نوعی سرطان سیستم ایمنی بدن که با وجود سلول‌های خاص به نام سلول رید- اشتنبرگ مشخص می‌شود. دو نوع عمده لنفوم هوچکین شامل نوع کلاسیک و نوع ندولر با غلبه ی لنفوسیتی است. علایم بیماری شامل بزرگی بدون درد غدد لنفاوی، طحال و سایر اعضای سیستم ایمنی است. علایم به‌صورت تب، کاهش وزن، خستگی و تعریق شبانه است. به آن بیماری هوچکین نیز می‌گویند.

 

سرطان کبد : سرطان اولیه ی کبد سرطانی است که در بافت کبد ایجاد می‌شود. سرطان ثانویه (متاستاتیک) کبد از نواحی دیگر بدن به کبد منتشر می‌شود.

 

سرطان معده : سرطانی که در بافت پوشاننده ی معده ایجاد می‌شود.

 

سرطان تخمدان : سرطانی که در بافت تخمدان (یک جفت غده دستگاه تناسلی زن که تخمک را تولید می‌کند) ایجاد می‌شود. بیشتر سرطان‌های تخمدان شامل کارسینوم اپیتلیایی تخمدان(سرطان سلول‌های سطحی تخمدان) و تومور رژم سل بدخیم (سرطانی که منشأ آن سلول‌های تخمک است) می‌باشد.

 

سرطان مری : سرطانی که در بافت پوشاننده ی مری (لوله‌ای عضلانی که غذا از طریق آن از حلق به معده منتقل می‌شود) ایجاد می‌شود. دو نوع عمده ی سرطان مری شامل کارسینوم سلول سنگفرشی(سلول‌های مسطح پوشش داخلی مری) و آدنوکارسینوم (سلول‌های تولیدکننده ی موکوس و سایر ترشحات) است.

 

سرطان پانکراس : بیماری که در آن سلول‌های سرطانی در بافت پانکراس ایجاد می‌شود.

 

سرطان دهانه ی رحم : سرطانی که در بافت دهانه ی رحم ایجاد می‌شود. (عضوی که رحم ا به واژن متصل می‌کند). این سرطان معمولاً رشد آهسته داشته و ممکن است بدون علامت باشد و در بررسی‌های روتین آزمایشگاهی پاپ اسمیر (روشی که در آن سلول‌های گردن رحم برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود) مشخص شود سرطان دهانه رحم همیشه از عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)  ناشی می‌شود.

 

سرطان خون : سرطانی که در بافت‌های تولیدکننده ی خون، مانند مغز استخوان ایجاد می‌شود و موجب تولید تعداد زیادی سلول‌های خونی و آزاد شدن آن ها به گردش خون می‌گردد.

پاسخ به باورهاي غلط درباره سرطان:

آيا بيمار سرطاني هميشه محكوم به مرگ است؟

بيماري سرطان لزوما به معني مرگ نيست. ترس يك واكنش طبيعي است اما با درمان مناسب بيشتر مردم از سرطان نجات مي يابند. بعد از درمان سرطان زندگي بيماران بصورت عادي بر مي گردد.

 

آيا سرطان مي تواند به وسيله ی ضربات يا تصادف ايجاد شود؟

گاهي اوقات يك ضربه شما را بوجود يك توده زير پوستي كه قبلا وجود داشته آگاه مي كند، مانند توده اي در پستان. اما به اين معني نيست كه آن ضربه اين بيماري را ايجاد كرده است.

 

آيا سرطان واگیر است؟

سرطان به هيچ وجه در ارتباط معمول روزانه مسري نيست. شما با دست دادن و يا در آغوش گرفتن يك فرد مبتلا، به اين بيماري دچار نمي شويد. از بيمار مبتلا به سرطان دوري نكنيد. سرطان مانند سرماخوردگي نيست.

 

آيا ارث مي تواند علت ايجاد سرطان باشد؟

تنها تعداد اندكي از انواع سرطان مي تواند ارثي باشد، اما به نظر مي رسد در برخي خانواده ها امكان بروز يك نوع سرطان بيش از معمول باشد، مانند سرطان پستان، تخمدان و روده. اما در بقيه ی موارد نحوه ی زندگي مانند عادات غذایی و يا برخي فاكتورهاي ژنتيكي در احتمال ابتلا دخالت دارند، ولي بدان معنا نيست كه سرطان ارثی است.

 

با ناديده گرفتن علايم سرطان آيا ممكن است آن ها خود به خود از بين بروند؟

تشخيص هرچه زودتر سرطان شانس بزرگی را در موفقيت درمان شما به وجود می آورد و هر سرطاني علايم مخصوص به خود را دارد و اگر شما از اين علايم غفلت كنيد سرطان گسترش خواهد يافت و خطرناك تر خواهد شد و درمان به راحتي امكان پذير نخواهد بود.

مهم ترين علايمي كه بايد مراقب آن ها باشيد و با يافتن هر كدام از آن ها به پزشك مراجعه نماييد، به قرار زير است:

  1. وجود توده در هرجايي از بدن مانند پستان يا بيضه
  2. تغيير در يك خال پوستي
  3. زخمي كه بهبود نمي يابد
  4. سرفه يا گرفتگي صدا بطور مداوم
  5. سوء هاضمه يا اختلال در بلع بطور مداوم
  6. تهوع يا سرفه خون آلود
  7. تغيير در عادات طبيعي روده مانند اسهال يا يبوست بطور دايم
  8. وجود هرگونه خون در ادرار يا مدفوع و هر خونريزي غير طبيعي واژينال
  9. كاهش وزن غير قابل توجيه
  10. بي اشتهايي غير قابل توجیه

 

 

آدرس بیمارستان :

 

   تهران -خیابان مولوی -چهارراه مولوی -بیمارستان شهید ایت اله اشرفی اصفهانی

 تلفن :55625555-55621726

  نمابر:55631946

 پست الکترونیک: ashrafihos@sbmu.ac.ir

© تمامی حقوق این سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی می باشد.